Аягөз филиалының архившісі III Халықаралық Digital Archive Expo Конгресіне қатысты

2026 жылдың 8-12 маусым аралығында Астана қаласында ІІІ Халықаралық Digital Archive Expo конгресі өтті. Форумның басты тақырыбы архивтердің технологиялық болашағын құру болды, онда озық сандық құралдар қауіпсіздік пен этиканың жоғары стандарттарымен үйлеседі.

Конгресс бағдарламасы саланы жаңғыртудың негізгі аспектілерін қамтыды - жасанды интеллектіні енгізуден бастап кәсіптік білім беру стандарттарын өзгертуге дейін.

Конгресс әлемнің 30 елінен 500-ден астам архив қоғамдастығының, халықаралық ұйымдардың, IT-сектордың, ғылым мен білім берудің өкілдерін біріктірді.

Іс-шара Халықаралық архивтер кеңесінің (ICA), ЮНЕСКО және Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауымен Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві мен Alem.ai Халықаралық жасанды интеллект орталығының алаңдарында өтті.

Форум қонақтарының арасында ЮНЕСКО құжаттық архив бөлімінің басшысы Факсон Банда, Халықаралық архив кеңесінің президенті Жозе Кирпс, БҰҰ кітапханасы мен архив директоры Шарлотта Линдберг Варакаулле, Ұлыбритания Ұлттық архивтің сандық технологиялар және ақпарат жөніндегі директоры Джон Шеридан, сондай-ақ архив мекемелерінің басшылары мен мамандары болды , жетекші IT-сарапшылар, ғалымдар мен зерттеушілер. Форумды ҚР Президентінің архиві ұйымдастырды.

Форумға жергілікті жерлерде инновацияларды енгізетін Қазақстанның өңірлік мамандары да белсенді қатысты. Конгреске облыстық мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының «Абай облысының мемлекеттік архиві» КММ-нің Аягөз филиалының архившісі Абай Сатымбекова Жадыра Базаровна қатысты. Өңірлік архившілерді жаһандық технологиялық диалогқа қосу ауқымды цифрландырудың маңыздылығын көрсетеді.

8 мемлекеттен 9 спикерді біріктірген № 1 «Архив және AI: құралдар, әдеп және болашақ стратегиялары» сессиясы ерекше резонанс туғызды. Сарапшылардың айтуынша, жасанды интеллект архившіні алмастырмайды, тек саланы сапалы өзгертеді.

Конгресте түрлі елдерді цифрландырудың озық тәжірибесі таныстырылды. № 2 «Digital Archive: заманауи дискурстар» сессиясында Армения, Польша және Тәжікстан өкілдері өз тәжірибелерімен бөлісті. Қазақстан мен Түркияның құжаттық, аудиовизуалдық және қолжазбалық мұраны цифрландыру жөніндегі бірлескен жобалары делегаттардың ерекше назарын аударды.

№ 3 «Архивтердің инновациялық экожүйелері: инфрақұрылым, ынтымақтастық және тұрақтылық» сессиясында заманауи архив Сенім институты және білімді басқару орталығы ретінде сипатталды. Цифрландыру дәуірінде архивтердің негізгі міндеті тарихи жадыны дипфейктер мен дезинформациядан қорғау болып табылады. Ол үшін генеративті AI, зияткерлік мониторинг, болжамды талдау және кешенді киберқорғанысты қамтитын бірыңғай сандық экожүйелер құрылады.

Мамандарды даярлау тәсілдерін өзгертпей сандық серпіліс жасау мүмкін емес екендігі айқын. № 4 «Архив болашағы: жаңа құзыреттер мен көшбасшылық» сессиясы аясында маңызды институционалдық өзгерістер айтылды:

1. Кәсіптік стандарттар: ҚР Ұлттық сыныптауышына өзгерістер еңгізу және «Сандық архивші» және «Архивтік деректер менеджері» жаңа біліктіліктерін ресми бекіту.

2. Жоғары білім: Мамандықтар жіктеуішіндегі дербес топқа «Архивтану, құжаттану және құжаттарды қамтамасыз ету» бағытын бөлу. Астанада бакалавриат пен магистратураның «Цифрлық архив және деректерді басқару» (Digital Archivist & Data Curator) тәжірибелік бейіндік бағдарламалары іске қосылуда.

Архивтерді заманауи қоғам өміріне ықпалдастыру тақырыбын № 5 «Қоғам үшін архив» сессиясы жалғастырды, онда LAM/GLAM + Креативті индустрия (кітапханаларды, архив мен мұражайларды ықпалдастыру) тұжырымдамасы, сондай-ақ интерактивті сервистер мен краудсорсинг арқылы жастарды тарту талқыланды. 

ЮНЕСКО-ның «Жасанды интеллект: Әлем жады» атты семинары өтті, модераторы ЮНЕСКО-ның Құжаттық мұра бөлімінің басшысы Факсон БАНДА болды. "ЮНЕСКО-ның Халықаралық консультативтік комитеттің және Жасанды интеллект жөніндегі жұмыс тобының", «Әлем жады» бағдарламасы шеңберінде сақталуын қамтамасыз ету жөніндегі кіші комитетінің жұмысына кіріспе», «Құжаттық мұра ретінде AI көмегімен жасалған туындылардың құндылығын тану», «Архивтік картотекаларды пайдалана отырып, жазба көздерін сандық түрде тарихи-лингвистикалық зерттеу» тақырыптары қозғалды дәуірі» сынды тақырыптар талқыланды.

Digital Archive Expo конгресі пікірталастарының ресми жабылуы стратегияларды талқылаудан оларды іс жүзінде іске асыруға көшуді белгіледі. Ұйымдастыру комитеті жасанды интеллект мүмкіндіктері басты назарда болатын жаңа бірлескен жобаларға ашықтығын атап өтті.

Конгресс архив ісін дамытуға қуатты серпін беріп, 2028 жылы өтетін IV Халықаралық архившілер конгресінің келесі ауқымды шебіне берік іргетас қалады.

Конгресс тәжірибе алмасуға және жаңа кәсіби білім алуға тамаша мүмкіндік берді. Соңында ҚР Президентінің архивіне экскурсия ұйымдастырылды. Ұйымдастырушыларға шараның жоғары деңгейде өткені үшін алғыс айтамыз.